IPB

Здравствуйте, Гость ( Авторизация | Регистрация )

20 страниц « < 5 6 7 8 9 > »  
Тема закрытаСоздать новую темуСоздать новое голосование
Arkturus
post Jul 28 2005, 23:11
Создана #91


Претор
********

Группа: Пользователи
Сообщений: 1602
Зарегистрирован: 8-June 05
Из: Менск, Беларусь
Пользователь №: 224



Они были балтами, хотя существует и Полоцкая версия происхождения Великих князей. Только вот о национальности в XIII-XIV веках говорить нельзя.
Можно только об этнической принадлежности.

Вот Полоцкая версия (источник: Бархатная книга, Воскресенская и Густынская летописи):
Род Князей Полоцкихъ и Литовскихъ.
10.
КНЯЗЬЯ ПОЛОЦКИЕ.
Отъ Великаго Князя Владимира Святославича, которой крести Рускую землю, отъ его колена Полоцкие Князи.
Князь Великий Владимиръ посади сына своего Изъяслава на Полоцке.
А у Изъяслава сынъ былъ Брячеславъ, которой пленилъ Новгородъ Великой и Святую Софию разграбилъ.
А у Брячеслава сынъ Всеславъ.
А у Всеслава дети: Борисъ да Ростиславъ.
А у Бориса сынъ Рогволодъ.
А у Рогволода дети Василей, Иванъ, Ростиславъ.
(28) 11.
НАЧАЛО ГОСУДАРЕЙ ЛИТОВСКИХЪ.
Въ лето 6637 (1129) прииде на Полоцкие Князи на Рогволодовичи Князь Великий Мстиславъ Володимировичь Мономашь и Полтескъ взялъ, а Рогволодовичи за бежали въ Царьградъ. Литва въ ту пору дань даяше Княземъ Полоцкимъ, а владома своими Гетманы, а городы Литовские тогда, иже суть ныне за Кролемъ, обладаны Князьями Киевскими, иные Черниговскими, иные Смоленскими, иные Полоцкими, и оттоле Вильня приложишася дань даяти Королю Угорскому за страхование Великаго Князя Мстислава Володимировича; и Вильняне взяша себе изъ Царяграда Князя Полоцку Ростислава Рогволодовича детей Давила Князя, да брата его Молковца Князя; и той на Вильне первой Князь Давилъ, братъ Молковцевъ большой.
А дети ево Видъ, егожъ люди волкомъ звали; да Ердень Князь.
А Ерденевъ сынъ крестился, былъ Владыка во Твери, которой на Петра Чудотворца волнение учинилъ; звали его Андреемъ; писалъ на Чудотворца лживыя словеса.
А у Молковца Князя сынъ Миндовгъ.
А у Миндовга Князя дети: Вышлегъ, да Домантъ. Тогожъ Вышлега избра Господь поборника по правой вере, и иде въ гору Синайскую отъ отца своего, и позна веру Христианскую, и крестися во имя Отца, и Сына, (29) и Святаго Духа, и научися святымъ книгамъ, и пострижеся во мнишеский чинъ во святей горе, и пребывъ во святей горе 3 лета, и пойде въ землю свою, и прииде изъ Синайския горы къ отцу своему къ Миндовгу, и монастырь себе созда. Отецъ же его много ласкаше и муками претяше, онъ же никако ласкание слушаше, ни прещения бояшеся, и живяше въ монастыре, и славя Святую Троицу, Отца, и Сына, и Святаго Духа.
И въ лето 6773 (1265) побишась Литва межъ собою Божиимъ попущениемъ, убиша Миндовга, Князя Молковцова сына. Ердень Князь, Давиловъ сынъ, сдумавъ съ своими советники, уби Князя Миндовга, Молковцова сына, сродника своего.
И Вышлегжъ по убиении отца своего Миндовга на время сня съ себя ризы чернеческие, и обещася Богу опять приняти ризы чернеческие на 3 лето, а устава мнишеского не остася, и совокупи себе вои многие, и отца своего приятели, и помоляся Богу, и иде на поганую Литву, и победи я, и плени всю землю ихъ.
А 2 Миндовговъ сынъ, а Вышлеговъ братъ меншой Домантъ, иде во Псковъ на другое лето, и Княжиста во Пскове, и крестися, и нареченъ бысть во святомъ крещении Тимофей.
И по Великомъ Князе Миндовге седе на княжении Литовскомъ Давиловъ сынъ Видъ, егожъ люди волкомъ звали, и тотъ прибавилъ Деревския земли много.
(30) А по немъ седе на великомъ княжении Видовъ сынъ Пройденъ, и тотъ прибавилъ Ятвягъ.
А потомъ седе на великомъ княжении Пройденевъ сынъ Витемъ, и тотъ прибавилъ земли Литовския много и до Бугу.
А Витеневъ сынъ Едиманъ Князь Великий.
А Едимановы дети:
1. Мондовидъ, бездетенъ.
2. Наримантъ, после отца своего Едимана селъ на великомъ княжении на Литовскомъ, и бысть ему брань съ Татары, и впаде въ руце Татаромъ, въ тожъ время бывшу Великому Князю Ивану Даниловичу въ орде, и Нариманта выкупилъ, и отпустилъ его на великое княжение. Наримантъ же, не дошедъ въ своея вотчины, крестися по своему обещанию, и нареченъ бысть во святомъ крещении Глебъ; и тогда братья его и вся земля Литовская не даша ему великаго княжения, а посадиша на великое княжение Олгерда, а Нариманта взяли въ Великий Новгородъ на пригороды.
3. Сынъ Едимантовъ Евнутей.
4. Олгердъ.
5. Кестутей.
6. Корибутъ.
7. Любортъ.
А у Нариманта былъ сынъ Князь Патрекей.

Примечание:
из всех сыновей Всеслава указаны только двое, но правильно.
Всего было шестеро:
Рогволод, Роман, Ростислав, Святослав,Глеб, Давид.


--------------------
Vitam patriae, honorem nemini
Як жыць, так жыць для Беларусі, а без яе зусім ня жыць.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Rzay
post Jul 29 2005, 06:24
Создана #92


Дистрибьютор добра
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 52571
Зарегистрирован: 19-March 04
Из: Уфа
Пользователь №: 17



QUOTE
А Витеневъ сынъ Едиманъ Князь Великий.

Насколько мне известно, никто не знает, кем был по происхождению Гедимин, но то, что он не был сыном Витеня, подтверждается большинством источников.


--------------------
Хотел создать в ЖЖ журнал под ником Rzay - отказали, поскольку такой уже существует. Так что если попадётся блогер Rzay - это не я.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Arkturus
post Jul 29 2005, 16:57
Создана #93


Претор
********

Группа: Пользователи
Сообщений: 1602
Зарегистрирован: 8-June 05
Из: Менск, Беларусь
Пользователь №: 224



QUOTE(Rzay @ Jul 29 2005, 06:24)
QUOTE
А Витеневъ сынъ Едиманъ Князь Великий.

Насколько мне известно, никто не знает, кем был по происхождению Гедимин, но то, что он не был сыном Витеня, подтверждается большинством источников.
*


Есть версия, что он был его младшим братом, а так же братом полоцкого князя Воина. Все вместе они были сыновьями Герденя Давидовича.


--------------------
Vitam patriae, honorem nemini
Як жыць, так жыць для Беларусі, а без яе зусім ня жыць.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Rzay
post Jul 30 2005, 19:51
Создана #94


Дистрибьютор добра
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 52571
Зарегистрирован: 19-March 04
Из: Уфа
Пользователь №: 17



Угу, действительно, чего бы княжьему сыну не поработать на конюшне племенного вождя.... <_<


--------------------
Хотел создать в ЖЖ журнал под ником Rzay - отказали, поскольку такой уже существует. Так что если попадётся блогер Rzay - это не я.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Kamille
post Aug 6 2005, 12:58
Создана #95


Проконсул
***********

Группа: Пользователи
Сообщений: 3369
Зарегистрирован: 22-March 04
Пользователь №: 32



QUOTE(Rzay @ Jul 28 2005, 21:34)
Затем уж появились Вы с Едиманами, Великими княжествами аукшайтскими и прочей полемической бессмыслицей.
*


не стоит перекладывать с больной головы на здоровую. ;) Именно Вас страшно интересовало значение имени Гедимин. Так что, каков привет, таков ответ.
QUOTE
в честь какого народа было названо Великое княжество Литовское?

Кстати, оно было названо еще в честь кое-каких народов.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Kamille
post Aug 6 2005, 12:59
Создана #96


Проконсул
***********

Группа: Пользователи
Сообщений: 3369
Зарегистрирован: 22-March 04
Пользователь №: 32



QUOTE
Они были балтами, хотя существует и Полоцкая версия происхождения Великих князей. Только вот о национальности в XIII-XIV веках говорить нельзя.
Можно только об этнической принадлежности.

Верно.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Aurelius Sulpicius
post Aug 6 2005, 13:07
Создана #97


Схоластик
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 41810
Зарегистрирован: 18-March 05
Из: Москва
Пользователь №: 177



Согласен.
Честно говоря, для меня стало интересным откровением то, что Белоруссия считает себя преемницей Великого княжества Литовского и у нее есть для этого основания - территориальные и национальные.


--------------------
Лучше правды может быть только правда

Пусть погибнет мир, но Косово должно остаться в составе Сербии!

Величие и моральный прогресс общества может быть измерен тем, как люди относятся к животным. Махатма Ганди

Идеальный супружеский союз: если бы Август, умирая, сказал своей жене "Скрибония, помни, как жили мы вместе! Живи и прощай!"
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Lanselot
post Aug 6 2005, 15:18
Создана #98


Гетьман
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 23531
Зарегистрирован: 17-March 04
Из: Kyiv
Пользователь №: 2



В советские времена об этом старались не писать. Это была часть взятой еще в империи исторической концепции, по которой "собиранием земель" занималась только Москва и только она исторически имела на это право, все остальные были захватчиками.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
rspzd
post Aug 6 2005, 15:33
Создана #99


Народный трибун
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 7023
Зарегистрирован: 6-July 05
Пользователь №: 246



QUOTE(Lanselot @ Aug 6 2005, 16:18)
В советские времена об этом старались не писать. Это была часть взятой еще в империи исторической концепции, по которой "собиранием земель" занималась только Москва и только она исторически имела на это право, все остальные были захватчиками.
*


Все остальные были противниками Москвы. Для национальной историографии это нормально, а другой у нас, извините, нет.

Хотя перлы встречались еще те..
Особенно меня порадовала карта Литвы 13-14вв., где были заштрихованы "земли, захваченные литовскими феодалами"... При том, что развитый феодализм в Литве начал формироваться только с конца 14в.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
rspzd
post Aug 6 2005, 15:46
Создана #100


Народный трибун
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 7023
Зарегистрирован: 6-July 05
Пользователь №: 246



http://viduramziu.lietuvos.net/ru/names.htm
Этимология литовских имен по версии Т.Баранаускаса
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
САБИНА
post Aug 6 2005, 15:54
Создана #101


Unregistered









Во-первых, хотелось бы узнать откуда все-таки известно стало о ссоре Дмитрия Донского и Владимира Храброго? из какого документа? и еще, отчего умер Владимир Андреевич? Заранее спасибо за ответ.
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Lanselot
post Aug 6 2005, 16:00
Создана #102


Гетьман
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 23531
Зарегистрирован: 17-March 04
Из: Kyiv
Пользователь №: 2



QUOTE
Все остальные были противниками Москвы. Для национальной историографии это нормально, а другой у нас, извините, нет.

Да, но это заставляли вставлять и в украинскую и белорусскую историографию.
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Aurelius Sulpicius
post Aug 6 2005, 20:53
Создана #103


Схоластик
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 41810
Зарегистрирован: 18-March 05
Из: Москва
Пользователь №: 177



QUOTE
Во-первых, хотелось бы узнать откуда все-таки известно стало о ссоре Дмитрия Донского и Владимира Храброго?
А разве Владимир Андреевич ссорился с Дмитрием Ивановичем? Мне казалось, что у него была ссора с Василием Дмитриевичем.


--------------------
Лучше правды может быть только правда

Пусть погибнет мир, но Косово должно остаться в составе Сербии!

Величие и моральный прогресс общества может быть измерен тем, как люди относятся к животным. Махатма Ганди

Идеальный супружеский союз: если бы Август, умирая, сказал своей жене "Скрибония, помни, как жили мы вместе! Живи и прощай!"
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Kamille
post Aug 9 2005, 13:06
Создана #104


Проконсул
***********

Группа: Пользователи
Сообщений: 3369
Зарегистрирован: 22-March 04
Пользователь №: 32



QUOTE
Наша Ніва - 2005 - 23  

Пра акадэмічны тэкст і гратэск гудаў

Алег Дзярновіч


Валиконите И., Гудавичюс Ю., ЛазуткаС. Первый Литовский Статут (1529 г.).
— Вильнюс: Марги Раштай, 2004. 522 с., ил.

У своеасаблівым «падзеле працы», які склаўся ў дасьледчыкаў гісторыі ВКЛ, супрацоўнікі Віленскага ўнівэрсытэту займаюць гісторыка-прававую нішу — менавіта пры гэтым унівэрсытэце створана працоўная група «Літоўскія статуты і Літоўская Мэтрыка». І сярод кніг Мэтрыкі ВКЛ Віленскі ўнівэрсытэт выдае якраз Судовыя кнігі. Чарговая публікацыя групы — новае шыкоўнае расейскамоўнае выданьне Статуту 1529 г. Кніга зьмяшчае акадэмічны тэкст Статуту на старабеларускай мове (з адзнакаю ўсіх розначытаньняў ва ўсіх сямі сьпісах XVI ст.) і пераклад тэксту на сучасную расейскую. Упершыню зроблены шырокі камэнтар усіх трынаццаці разьдзелаў Статуту і большасьці яго артыкулаў (разам 282). У выданьні таксама публікуецца старабеларуска-расейска-лацінскі слоўнік. Гэтая публікацыя стала 14-м па ліку выданьнем Першага Статуту ВКЛ. Але кніга адметная ня толькі сваім акадэмічным статусам, але і той палемічнасьцю, якую прыўнесьлі яе выдаўцы.


Хто аўтар?

На пачатку ХІХ ст. у гістарыяграфіі замацавалася меркаваньне, што галоўным кадыфікатарам і кіраўніком працэсу падрыхтоўкі Статуту быў канцлер Альбрэхт Гаштаўт, якога яшчэ называлі кіраўніком «літоўскае партыі» ў ВКЛ. Паводле ўкладальнікаў выданьня, аўтары першай рэдакцыі Статуту — Мікалай і Ян Радзівілы. Паміж дзьвюма слаўнымі фаміліямі ВКЛ пралягла паласа непаразуменьня і нянавісьці. А.Гаштаўт, стаўшы канцлерам і фактычна кіраўніком дзяржавы, тарпэдаваў першую рэдакцыю, прынятую ў 1522 г. на Віленскім сойме, і цягам сямі гадоў стараўся так перарабіць тэкст, каб аддаць поўнаму забыцьцю першых яго творцаў. Гэта яму ўдалося.

Менавіта ў артыкулах першага Cтатуту знайшоў найбольш поўнае адлюстраваньне філязофскі і дзяржаўна-палітычны сьветапогляд Гаштаўта як ідэоляга ды практыка праваахоўнай станавай манархіі самабытнага Вялікага княства Літоўскага з асобным манархам, але той жа каралеўскай фаміліі, што і ў Польшчы. Гэта дазволіла б захаваць раўнапраўныя ўнітарныя дачыненьні з Каронай. Але добранамерныя ідэі аказаліся ілюзіяй. Манарх празь дзесяць гадоў пасьля сьмерці А.Гаштаўта зноў стаў супольным, хутка стала супольнай і дзяржава, у якой умацавалася так званая шляхецкая дэмакратыя, якой у мэмарыялах каралеве Боне рашуча не прымаў А.Гаштаўт.


Як называць?

У кнізе зроблены падрабязны аналіз гісторыі дасьледаваньня Статуту 1529 г. Пры гэтым аўтары тэксту палемізуюць з замацаванай у беларускай гістарыяграфіі практыкай называць помнікі заканадаўства ВКЛ не «Літоўскімі Статутамі», а «Статутамі ВКЛ». Ужо менскае выданьне 1960 г. мела такую назву. Пазьней гэту пазыцыю абгрунтаваў гісторык права Язэп Юхо, спасылаючыся непасрэдна на крыніцы: Статут 1529 г. меў тытульную назву «Права пісаныя…», а Статуты 1566 г. і 1588 г. — «Статут Вялікага Князьства Літоўскага…».

Падаецца, што ў далейшых развагах наконт гэтага Я.Юхо зрабіў толькі адну памылку — ён супрацьпаставіў тэрмін «Статут ВКЛ» назьве «Літоўскі Статут», а трэба было проста заставацца на пазыцыі саманазвы. Літоўскія аўтары з такой назвай Статутаў ВКЛ ня згодныя і спасылаюцца на гісторыяграфічную традыцыю: «…беларускія савецкія гісторыкі зрабілі такое «сэнсацыйнае адкрыцьцё». Вядома ж… і іншыя ня менш заслужаныя дасьледчыкі літоўскіх статутаў бачылі гэта, але бачылі і іншае, да таго ж [яны] валодалі пэўнай сьціпласьцю і паважалі ўтвораную ў гістарычнай навуцы традыцыю». Як бачым, дыскусія набыла эмацыйную афарбоўку.


Зноў пра мову

Таксама палемічна арганізаваны разьдзел выданьня пра мову Статуту. Тут аўтары настойваюць на ўжываньні тэрміну «старабеларуская мова». У крыніцах XVI—XVII ст., а таксама ў Статутах 1566 г. і 1588 г. гэтая мова называецца «руськай». Дарэвалюцыйныя расейскія аўтары называлі яе «русской», што, на думку выдаўцоў Статуту, заблытвае праблему, бо «нараджае алюзіі на пісьменнасьць Маскоўскай дзяржавы XVI ст. Між тым, у той час гэта былі ўжо зусім розныя мовы».

Рознымі гэтыя мовы ўспрымалі і сучасьнікі. У маскоўскіх прыказах дакумэнты на старабеларускай мове, што паступалі з ВКЛ, вызначаліся як напісаныя «па-літоўску». У сучасную літоўскую гістарыяграфію зь міжваеннага пэрыяду вяртаецца азначэньне «gudш». Дасьледчыкі зь Віленскага ўнівэрсытэту ў пэўнай меры прызнаюць яго прымальным, але менавіта для літаратуры на літоўскай мове, бо толькі ў гэтай мове эпохі Статутаў існавала такое акрэсьленьне русінаў ВКЛ. Але названая дэфініцыя «не перакладаецца на іншыя мовы, а калі і перакладаецца, то тым жа тэрмінам «беларусы—беларускі». Такім чынам, застаецца найбольш прымальная, хоць і ўмоўная, назва мовы — старабеларуская. Яна апраўданая этналягічна як назва мовы, што прыйшла з тэрыторыі сучаснай Беларусі…» Адзначым, што дасьледчыкі Віленскага ўнівэрсытэту адзіныя, хто ў сучаснай Літве паслугоўваецца гэтым акрэсьленьнем, бо іншыя актыўна выкарыстоўваюць тэрміналягічныя сурагаты накшталт «славянскі канцылярскі» альбо «інтэрдыялект пісьменства ВКЛ».


Жудасныя гуды


Усё ж не магу не пракамэнтаваць ужываньня тэрміну «гуды» для пазначэньня беларусаў. Сярод сучасных літоўскіх лінгвістаў пашырана меркаваньне, што слова «гуды», хутчэй за ўсё, паходзіць ад найменьня «готы». Гэта надта даўняя гісторыя, значна больш старажытная за часы Вялікага Княства Літоўскага. Бо мяркуецца, што ў эпоху Вялікага перасяленьня народаў готы ўключылі ў сваю арбіту славянскія плямёны, якія жылі на паўднёвым захадзе сучаснай Беларусі, на Палесьсі, ды былі суседзямі балтаў. Як значна пазьней усіх жыхароў ВКЛ называлі ліцьвінамі, так і імя готаў пашырылася на ўвесь саюз плямёнаў остготаў. Але ў 375 г. гоцкае квазідзяржаўнае ўтварэньне Германарыха было літаральна зьмецена ордамі гунаў, якія рушылі далей у Эўропу. Адступілі таксама готы, але іх сьляды — археалягічныя помнікі пад Берасьцем ды назва народу — засталіся на нашай зямлі. Варта дадаць, што готы — гэта лацінская назва (Gothi), самі яны сябе звалі Gutans, Gytos. Вось адкуль «гуды» ў літоўскай мове.

Гэта даволі лягічная і прывабная для беларусаў вэрсія, якая ўскрывае архаічныя пласты народнай сьвядомасьці. Але ў свой час мяне заінтрыгавала адмоўнае стаўленьне Зянона Пазьняка да называньня ў літоўскай мове беларусаў гудамі. Для Пазьняка, як ён заяўляў публічна, гэта было сынонімам адсталасьці і забітасьці. Вось і цяпер мы чытаем ва ўступе да выданьня Статуту 1529 г. пра «крыху гратэскавы сэнс» тэрміну «гуды». І сапраўды, сугучнае літоўскае «gыdus» перакладаецца як «жудасны». Так, жахлівы, але ж не адсталы.


Непарыўная повязь

І апошні сюжэт з гісторыка-лінгвістычнай дыскусіі, які тычыцца вызначэньня суадносінаў паміж старабеларускай і сучаснай беларускай літаратурнай мовамі. Яшчэ ў рэцэнзіі на беларускае выданьне Статуту 1588 г. (Менск, 1989) С.Лазутка зазначыў, што мова Статутаў і сучасная беларуская мова — «гэта дзьве розныя мовы, больш за тое… першая значна бліжэйшая да сучаснай расейскай мовы, чым да беларускай. І таму пераклад тэксту Статуту на расейскую мову і ўкладаньне пашыраных уводзінаў ды камэнтароў толькі на беларускай мове, менш зразумелай для чытача, які ведае расейскую мову, выглядае парадаксальна». Рэцэнзэнт назваў такія прынцыпы публікацыі «моўнай эклектыкай».

Відавочна, чарговы раз розьніца ў графічных абалонках моваў строіць жарты з дасьледчыкаў. Старабеларуская мова па лексычным складзе вельмі блізкая да сучаснай літаратурнай беларускай мовы, але спэцыяльныя тэрміны (у тым ліку юрыдычныя) ды гістарызмы патрабуюць адмысловага тлумачэньня. Старабеларуская мова мела традыцыйна-кансэрватыўную графіка-артаграфічную сыстэму, празь якую жывое вымаўленьне відавочна праяўлялася з пэўнай ступеньню ўмоўнасьці. Як толькі зьяўляліся тэксты на старабеларускай мове, але ў іншай графічнай сыстэме (лацінскай ці арабска-татарскай), то беларускае гучаньне брала сваё. Калі праз паўтара стагодзьдзя афіцыйнага неўжываньня і забыцьця старабеларускай мовы шляхецкія дэмакраты ў другой палове ХІХ ст. пачалі нелегальна ствараць новую літаратурную норму, яны абапіраліся ўжо пераважна на жывое гучаньне розных дыялектаў і пісалі свае творы лацінкай, якая мела традыцыі перадачы жывога вымаўленьня. Так што на нейкім этапе ў першай чвэрці ХХ ст. узьнікла нават патрэба трансьлітарацыі твораў пачынальнікаў новай беларускай літаратуры з лацінкі на кірыліцу. Адпаведна і кірылаграфічная літаратура ўзнікла ў пач. ХХ ст. таксама на дыялектнай аснове пры імкненьні перадачы знакамі кірылічнага альфабэту жывых гукаў. Менавіта таму ўзьнікла, напрыклад, такая літара, як «ў» (у нескладовае), якая так бянтэжыць неабазнаных у беларускай мове. Непрызнаньне гістарычных формаў існаваньня мовы і забыцьцё на прынцып эвалюцыі жывых моваў вядзе да разрыву повязі паміж старабеларускай і сучаснай беларускай літаратурнай мовамі.

Ці ня выйдзе так, што дыялёг паміж літоўскай і беларускай гістарыяграфіямі, калі можна казаць пра гэта абагульнена, спыніцца на вызначэньні дэфініцый, а іншыя праблемы апынуцца на пэрыфэрыі гісторыяграфічнай дыскусіі? Відавочна, усё да таго ідзе.

На гэтым тле новае выданьне сьведчыць, што крыніцазнаўчы і археаграфічны ўзровень апрацоўкі тэксту Першага Статуту ВКЛ дасьледчыкамі Віленскага ўнівэрсытэту застанецца на доўгі час непераўзыдзеным з боку іншых гісторыкаў. Калі вы ня проста цікавіцеся гісторыяй ВКЛ, а займаецеся ёй, кнігу варта набыць. У Беларусі яна прадаецца толькі ў адным месцы — у менскай «Акадэмкнізе». Кошт немалы — 138 тыс. рублёў. Але кніга таго вартая.
http://www.nn.by/index.pl?theme=nn/2005/23&article=na-statut
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение
Aurelius Sulpicius
post Aug 9 2005, 13:17
Создана #105


Схоластик
*************

Группа: Пользователи
Сообщений: 41810
Зарегистрирован: 18-March 05
Из: Москва
Пользователь №: 177



QUOTE(Kamille @ Aug 9 2005, 14:06)
QUOTE
Наша Ніва - 2005 - 23  

Пра акадэмічны тэкст і гратэск гудаў

Алег Дзярновіч


Валиконите И., Гудавичюс Ю., ЛазуткаС. Первый Литовский Статут (1529 г.).
— Вильнюс: Марги Раштай, 2004. 522 с., ил.

У своеасаблівым «падзеле працы», які склаўся ў дасьледчыкаў гісторыі ВКЛ, супрацоўнікі Віленскага ўнівэрсытэту займаюць гісторыка-прававую нішу — менавіта пры гэтым унівэрсытэце створана працоўная група «Літоўскія статуты і Літоўская Мэтрыка». І сярод кніг Мэтрыкі ВКЛ Віленскі ўнівэрсытэт выдае якраз Судовыя кнігі. Чарговая публікацыя групы — новае шыкоўнае расейскамоўнае выданьне Статуту 1529 г. Кніга зьмяшчае акадэмічны тэкст Статуту на старабеларускай мове (з адзнакаю ўсіх розначытаньняў ва ўсіх сямі сьпісах XVI ст.) і пераклад тэксту на сучасную расейскую. Упершыню зроблены шырокі камэнтар усіх трынаццаці разьдзелаў Статуту і большасьці яго артыкулаў (разам 282). У выданьні таксама публікуецца старабеларуска-расейска-лацінскі слоўнік. Гэтая публікацыя стала 14-м па ліку выданьнем Першага Статуту ВКЛ. Але кніга адметная ня толькі сваім акадэмічным статусам, але і той палемічнасьцю, якую прыўнесьлі яе выдаўцы.


Хто аўтар?

На пачатку ХІХ ст. у гістарыяграфіі замацавалася меркаваньне, што галоўным кадыфікатарам і кіраўніком працэсу падрыхтоўкі Статуту быў канцлер Альбрэхт Гаштаўт, якога яшчэ называлі кіраўніком «літоўскае партыі» ў ВКЛ. Паводле ўкладальнікаў выданьня, аўтары першай рэдакцыі Статуту — Мікалай і Ян Радзівілы. Паміж дзьвюма слаўнымі фаміліямі ВКЛ пралягла паласа непаразуменьня і нянавісьці. А.Гаштаўт, стаўшы канцлерам і фактычна кіраўніком дзяржавы, тарпэдаваў першую рэдакцыю, прынятую ў 1522 г. на Віленскім сойме, і цягам сямі гадоў стараўся так перарабіць тэкст, каб аддаць поўнаму забыцьцю першых яго творцаў. Гэта яму ўдалося.

Менавіта ў артыкулах першага Cтатуту знайшоў найбольш поўнае адлюстраваньне філязофскі і дзяржаўна-палітычны сьветапогляд Гаштаўта як ідэоляга ды практыка праваахоўнай станавай манархіі самабытнага Вялікага княства Літоўскага з асобным манархам, але той жа каралеўскай фаміліі, што і ў Польшчы. Гэта дазволіла б захаваць раўнапраўныя ўнітарныя дачыненьні з Каронай. Але добранамерныя ідэі аказаліся ілюзіяй. Манарх празь дзесяць гадоў пасьля сьмерці А.Гаштаўта зноў стаў супольным, хутка стала супольнай і дзяржава, у якой умацавалася так званая шляхецкая дэмакратыя, якой у мэмарыялах каралеве Боне рашуча не прымаў А.Гаштаўт.


Як называць?

У кнізе зроблены падрабязны аналіз гісторыі дасьледаваньня Статуту 1529 г. Пры гэтым аўтары тэксту палемізуюць з замацаванай у беларускай гістарыяграфіі практыкай называць помнікі заканадаўства ВКЛ не «Літоўскімі Статутамі», а «Статутамі ВКЛ». Ужо менскае выданьне 1960 г. мела такую назву. Пазьней гэту пазыцыю абгрунтаваў гісторык права Язэп Юхо, спасылаючыся непасрэдна на крыніцы: Статут 1529 г. меў тытульную назву «Права пісаныя…», а Статуты 1566 г. і 1588 г. — «Статут Вялікага Князьства Літоўскага…».

Падаецца, што ў далейшых развагах наконт гэтага Я.Юхо зрабіў толькі адну памылку — ён супрацьпаставіў тэрмін «Статут ВКЛ» назьве «Літоўскі Статут», а трэба было проста заставацца на пазыцыі саманазвы. Літоўскія аўтары з такой назвай Статутаў ВКЛ ня згодныя і спасылаюцца на гісторыяграфічную традыцыю: «…беларускія савецкія гісторыкі зрабілі такое «сэнсацыйнае адкрыцьцё». Вядома ж… і іншыя ня менш заслужаныя дасьледчыкі літоўскіх статутаў бачылі гэта, але бачылі і іншае, да таго ж [яны] валодалі пэўнай сьціпласьцю і паважалі ўтвораную ў гістарычнай навуцы традыцыю». Як бачым, дыскусія набыла эмацыйную афарбоўку.


Зноў пра мову

Таксама палемічна арганізаваны разьдзел выданьня пра мову Статуту. Тут аўтары настойваюць на ўжываньні тэрміну «старабеларуская мова». У крыніцах XVI—XVII ст., а таксама ў Статутах 1566 г. і 1588 г. гэтая мова называецца «руськай». Дарэвалюцыйныя расейскія аўтары называлі яе «русской», што, на думку выдаўцоў Статуту, заблытвае праблему, бо «нараджае алюзіі на пісьменнасьць Маскоўскай дзяржавы XVI ст. Між тым, у той час гэта былі ўжо зусім розныя мовы».

Рознымі гэтыя мовы ўспрымалі і сучасьнікі. У маскоўскіх прыказах дакумэнты на старабеларускай мове, што паступалі з ВКЛ, вызначаліся як напісаныя «па-літоўску». У сучасную літоўскую гістарыяграфію зь міжваеннага пэрыяду вяртаецца азначэньне «gudш». Дасьледчыкі зь Віленскага ўнівэрсытэту ў пэўнай меры прызнаюць яго прымальным, але менавіта для літаратуры на літоўскай мове, бо толькі ў гэтай мове эпохі Статутаў існавала такое акрэсьленьне русінаў ВКЛ. Але названая дэфініцыя «не перакладаецца на іншыя мовы, а калі і перакладаецца, то тым жа тэрмінам «беларусы—беларускі». Такім чынам, застаецца найбольш прымальная, хоць і ўмоўная, назва мовы — старабеларуская. Яна апраўданая этналягічна як назва мовы, што прыйшла з тэрыторыі сучаснай Беларусі…» Адзначым, што дасьледчыкі Віленскага ўнівэрсытэту адзіныя, хто ў сучаснай Літве паслугоўваецца гэтым акрэсьленьнем, бо іншыя актыўна выкарыстоўваюць тэрміналягічныя сурагаты накшталт «славянскі канцылярскі» альбо «інтэрдыялект пісьменства ВКЛ».


Жудасныя гуды


Усё ж не магу не пракамэнтаваць ужываньня тэрміну «гуды» для пазначэньня беларусаў. Сярод сучасных літоўскіх лінгвістаў пашырана меркаваньне, што слова «гуды», хутчэй за ўсё, паходзіць ад найменьня «готы». Гэта надта даўняя гісторыя, значна больш старажытная за часы Вялікага Княства Літоўскага. Бо мяркуецца, што ў эпоху Вялікага перасяленьня народаў готы ўключылі ў сваю арбіту славянскія плямёны, якія жылі на паўднёвым захадзе сучаснай Беларусі, на Палесьсі, ды былі суседзямі балтаў. Як значна пазьней усіх жыхароў ВКЛ называлі ліцьвінамі, так і імя готаў пашырылася на ўвесь саюз плямёнаў остготаў. Але ў 375 г. гоцкае квазідзяржаўнае ўтварэньне Германарыха было літаральна зьмецена ордамі гунаў, якія рушылі далей у Эўропу. Адступілі таксама готы, але іх сьляды — археалягічныя помнікі пад Берасьцем ды назва народу — засталіся на нашай зямлі. Варта дадаць, што готы — гэта лацінская назва (Gothi), самі яны сябе звалі Gutans, Gytos. Вось адкуль «гуды» ў літоўскай мове.

Гэта даволі лягічная і прывабная для беларусаў вэрсія, якая ўскрывае архаічныя пласты народнай сьвядомасьці. Але ў свой час мяне заінтрыгавала адмоўнае стаўленьне Зянона Пазьняка да называньня ў літоўскай мове беларусаў гудамі. Для Пазьняка, як ён заяўляў публічна, гэта было сынонімам адсталасьці і забітасьці. Вось і цяпер мы чытаем ва ўступе да выданьня Статуту 1529 г. пра «крыху гратэскавы сэнс» тэрміну «гуды». І сапраўды, сугучнае літоўскае «gыdus» перакладаецца як «жудасны». Так, жахлівы, але ж не адсталы.


Непарыўная повязь

І апошні сюжэт з гісторыка-лінгвістычнай дыскусіі, які тычыцца вызначэньня суадносінаў паміж старабеларускай і сучаснай беларускай літаратурнай мовамі. Яшчэ ў рэцэнзіі на беларускае выданьне Статуту 1588 г. (Менск, 1989) С.Лазутка зазначыў, што мова Статутаў і сучасная беларуская мова — «гэта дзьве розныя мовы, больш за тое… першая значна бліжэйшая да сучаснай расейскай мовы, чым да беларускай. І таму пераклад тэксту Статуту на расейскую мову і ўкладаньне пашыраных уводзінаў ды камэнтароў толькі на беларускай мове, менш зразумелай для чытача, які ведае расейскую мову, выглядае парадаксальна». Рэцэнзэнт назваў такія прынцыпы публікацыі «моўнай эклектыкай».

Відавочна, чарговы раз розьніца ў графічных абалонках моваў строіць жарты з дасьледчыкаў. Старабеларуская мова па лексычным складзе вельмі блізкая да сучаснай літаратурнай беларускай мовы, але спэцыяльныя тэрміны (у тым ліку юрыдычныя) ды гістарызмы патрабуюць адмысловага тлумачэньня. Старабеларуская мова мела традыцыйна-кансэрватыўную графіка-артаграфічную сыстэму, празь якую жывое вымаўленьне відавочна праяўлялася з пэўнай ступеньню ўмоўнасьці. Як толькі зьяўляліся тэксты на старабеларускай мове, але ў іншай графічнай сыстэме (лацінскай ці арабска-татарскай), то беларускае гучаньне брала сваё. Калі праз паўтара стагодзьдзя афіцыйнага неўжываньня і забыцьця старабеларускай мовы шляхецкія дэмакраты ў другой палове ХІХ ст. пачалі нелегальна ствараць новую літаратурную норму, яны абапіраліся ўжо пераважна на жывое гучаньне розных дыялектаў і пісалі свае творы лацінкай, якая мела традыцыі перадачы жывога вымаўленьня. Так што на нейкім этапе ў першай чвэрці ХХ ст. узьнікла нават патрэба трансьлітарацыі твораў пачынальнікаў новай беларускай літаратуры з лацінкі на кірыліцу. Адпаведна і кірылаграфічная літаратура ўзнікла ў пач. ХХ ст. таксама на дыялектнай аснове пры імкненьні перадачы знакамі кірылічнага альфабэту жывых гукаў. Менавіта таму ўзьнікла, напрыклад, такая літара, як «ў» (у нескладовае), якая так бянтэжыць неабазнаных у беларускай мове. Непрызнаньне гістарычных формаў існаваньня мовы і забыцьцё на прынцып эвалюцыі жывых моваў вядзе да разрыву повязі паміж старабеларускай і сучаснай беларускай літаратурнай мовамі.

Ці ня выйдзе так, што дыялёг паміж літоўскай і беларускай гістарыяграфіямі, калі можна казаць пра гэта абагульнена, спыніцца на вызначэньні дэфініцый, а іншыя праблемы апынуцца на пэрыфэрыі гісторыяграфічнай дыскусіі? Відавочна, усё да таго ідзе.

На гэтым тле новае выданьне сьведчыць, што крыніцазнаўчы і археаграфічны ўзровень апрацоўкі тэксту Першага Статуту ВКЛ дасьледчыкамі Віленскага ўнівэрсытэту застанецца на доўгі час непераўзыдзеным з боку іншых гісторыкаў. Калі вы ня проста цікавіцеся гісторыяй ВКЛ, а займаецеся ёй, кнігу варта набыць. У Беларусі яна прадаецца толькі ў адным месцы — у менскай «Акадэмкнізе». Кошт немалы — 138 тыс. рублёў. Але кніга таго вартая.
http://www.nn.by/index.pl?theme=nn/2005/23&article=na-statut

*


А можно где-нибудь прочитать краткое содержание на русском языке?..


--------------------
Лучше правды может быть только правда

Пусть погибнет мир, но Косово должно остаться в составе Сербии!

Величие и моральный прогресс общества может быть измерен тем, как люди относятся к животным. Махатма Ганди

Идеальный супружеский союз: если бы Август, умирая, сказал своей жене "Скрибония, помни, как жили мы вместе! Живи и прощай!"
Пользователь offlineПрофайлОтправить личное сообщение
Вернуться к началу страницы
+Цитировать сообщение

20 страниц « < 5 6 7 8 9 > » 
Тема закрытаОпции темыСоздать новую тему
1 человек читают эту тему (1 гостей и 0 скрытых пользователей)
0 пользователей:
 

Упрощенная Версия Сейчас: 22nd October 2019 - 22:01

Ссылки: